चाडपर्व
दशैं, तिहार, छठ, होली र हरेक प्रमुख चाडपर्वका मिति, पञ्चाङ्गबाट गणना गरिएको।
आउँदा चाडपर्व
भदौ २०८३
- भदौ २९ · सोमहरितालिका तीजहरितालिका तीज महिलाहरूको प्रमुख पर्व हो, जुन पार्वतीले शिवलाई पतिका रूपमा पाउन गरेको तपस्याको सम्झनामा मनाइन्छ। विवाहितहरू पतिको दीर्घायु र अविवाहितहरू योग्य वरको कामना गर्दै व्रत बस्छन्।
- भदौ २९ · सोमगणेश चतुर्थीगणेश चतुर्थी विघ्नहर्ता र शुभकार्यको आरम्भका देवता मानिने गणेशको जन्मोत्सव हो। भारतमा, विशेषगरी महाराष्ट्रमा, यो ठूलो पर्वका रूपमा मनाइन्छ।
- भदौ ३० · मङ्गलऋषिपञ्चमीऋषिपञ्चमी तीज पर्वको अन्तिम दिन हो, जुन दिन महिलाहरूले सप्तऋषिको पूजा गर्छन्। परम्परागत रूपमा यसलाई रजस्वलासम्बन्धी मान्यतासँग जोडिएको शुद्धिको व्रत मानिन्छ।
असोज २०८३
- असोज २५ · आइतघटस्थापनाघटस्थापना बडा दशैंको पहिलो दिन हो, जुन दिन दुर्गा भवानीको आह्वान गर्न कलश स्थापना गरिन्छ। यसै दिनदेखि नवरात्रको देवी आराधना सुरु हुन्छ।
- असोज ३१ · शनिफूलपातीफूलपाती बडा दशैंको सातौं दिन हो, जुन दिन देवीको प्रतीकका रूपमा पवित्र फूल, पात र बोटबिरुवा घर भित्र्याइन्छ। यसको अर्थ फूल र पात हो।
कार्तिक २०८३
- कार्तिक १ · आइतमहाअष्टमीमहाअष्टमी बडा दशैंको आठौं दिन हो, जुन दुर्गा भवानीका उग्र रूपहरूको पूजामा समर्पित छ। यस रातलाई कालरात्रि पनि भनिन्छ।
- कार्तिक ३ · मङ्गलमहानवमीमहानवमी नवरात्रको नवौं र अन्तिम दिन हो, जुन दुर्गा भवानीको सिद्धिदात्री रूपलाई समर्पित छ। यसको भोलिपल्ट विजया दशमीको टीका लगाइन्छ।
- कार्तिक ४ · बुधविजया दशमीविजया दशमी बडा दशैंको मुख्य दिन हो, जसलाई दुर्गा भवानीले महिषासुरमाथि र रामले रावणमाथि पाएको विजयको सम्झनामा मनाइन्छ। यस दिन ठूलाबडाबाट टीका र आशीर्वाद लिइन्छ।
- कार्तिक ८ · आइतकोजाग्रत पूर्णिमाकोजाग्रत पूर्णिमा दशैंको अन्तिम दिन हो, जुन रात लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। 'को जाग्रत' अर्थात् 'को जागा छ?' भनेर लक्ष्मी घरघर डुल्छिन् भन्ने विश्वासबाट यसको नाम रहेको हो।
- कार्तिक १२ · बिहिकरवा चौथकरवा चौथ भारतका विशेषगरी उत्तरी र पश्चिमी भागमा विवाहित महिलाले पतिको दीर्घायु र कुशलताको कामना गर्दै बस्ने व्रत हो। पूजामा प्रयोग हुने माटोको करुवाबाट यसको नाम रहेको हो।
- कार्तिक २० · शुक्रधनतेरसधनतेरस भारतमा पाँच दिने दिवालीको पहिलो दिन हो, जुन आयुर्वेदका देवता मानिने धन्वन्तरि र लक्ष्मी तथा कुबेरको पूजामा समर्पित छ। नेपालमा यो दिन काग तिहारसँगै पर्छ र धनत्रयोदशी भनिन्छ।
- कार्तिक २१ · शनिकाग तिहारकाग तिहार पाँच दिने तिहारको पहिलो दिन हो, जुन दिन कागको पूजा गरिन्छ। कागलाई यमराजको दूत मानिने धार्मिक विश्वास छ।
- कार्तिक २२ · आइतनरक चतुर्दशीनरक चतुर्दशी भारतमा दिवालीको अघिल्लो दिन मनाइन्छ, जसलाई श्रीकृष्णले नरकासुर दैत्यलाई मारेको कथासँग जोडिन्छ। यसलाई छोटी दिवाली पनि भनिन्छ।
- कार्तिक २२ · आइतकुकुर तिहारकुकुर तिहार तिहारको दोस्रो दिन हो, जुन दिन कुकुरको पूजा गरिन्छ। कुकुरलाई यमराजको दूत र भैरवको वाहन मानिन्छ।
- कार्तिक २२ · आइतदिवालीदिवाली वा दीपावली भारतमा मनाइने बत्तीको पर्व हो, जसलाई रामको अयोध्या फिर्ती र लक्ष्मी पूजासँग जोडिन्छ। नेपालमा यही दिन तिहारको लक्ष्मी पूजा गरिन्छ।
- कार्तिक २२ · आइतलक्ष्मी पूजालक्ष्मी पूजा तिहारको तेस्रो र मुख्य दिन हो, जुन दिन धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। बिहान गाईको पूजा गरिने भएकाले यसलाई गाई तिहार पनि भनिन्छ।
- कार्तिक २४ · मङ्गलगोवर्धन पूजागोवर्धन पूजा भारतमा दिवालीको भोलिपल्ट मनाइन्छ, जसमा श्रीकृष्णले इन्द्रको वर्षाबाट ब्रजवासीलाई जोगाउन गोवर्धन पर्वत उचालेको कथा सम्झिइन्छ।
- कार्तिक २४ · मङ्गलम्ह पूजाम्ह पूजा नेवार समुदायले आफ्नै शरीर र आत्माको पूजा गर्ने विधि हो। यो तिहारको चौथो दिन, नेपाल सम्बत्को नयाँ वर्षका दिन गरिन्छ।
- कार्तिक २५ · बुधभाई दूजभाई दूज भारतमा दिवालीको दुई दिनपछि मनाइने दाजुभाइ र दिदीबहिनीको पर्व हो। यमराज बहिनी यमुनाकहाँ गएको कथासँग जोडिएकाले यसलाई यम द्वितीया पनि भनिन्छ।
- कार्तिक २५ · बुधभाइटीकाभाइटीका तिहारको पाँचौं र अन्तिम दिन हो, जुन दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको पूजा गरी दीर्घायुको कामना गर्छन्। यसलाई यमराज र उनकी बहिनी यमुनाको कथासँग जोडिन्छ।
- कार्तिक २९ · आइतछठछठ सूर्य देव र छठी मैयाको आराधना गरिने पर्व हो, जुन नेपालको मधेश र भारतको बिहार, झारखण्ड तथा पूर्वी उत्तर प्रदेशमा मुख्य रूपमा मनाइन्छ। काठमाडौं उपत्यकामा पनि यसको चलन बढ्दै गएको छ।
माघ २०८३
- माघ १ · शुक्रमकर संक्रान्तिमकर संक्रान्ति सूर्य मकर राशिमा प्रवेश गर्ने दिन हो, जसलाई परम्परागत रूपमा उत्तरायणको सुरुवात मानिन्छ। भारतमा यसलाई विभिन्न नामले फसलको पर्वका रूपमा मनाइन्छ, र नेपालमा यही दिन माघे संक्रान्ति पर्छ।
- माघ १ · शुक्रमाघे संक्रान्तिमाघे संक्रान्ति माघ महिनाको सुरुवातमा सूर्य मकर राशिमा प्रवेश गर्दा मनाइने पर्व हो। थारू समुदायको नयाँ वर्ष माघी पनि यसै दिन मनाइन्छ।
- माघ २८ · बिहिश्रीपञ्चमीश्रीपञ्चमी वसन्त ऋतुको आगमनसँगै विद्या, सङ्गीत र कलाकी देवी सरस्वतीको पूजा गरिने पर्व हो। यसलाई बसन्त पञ्चमी पनि भनिन्छ।
फागुन २०८३
- फागुन २२ · शनिमहाशिवरात्रिमहाशिवरात्रि भगवान शिवको आराधना गरिने पर्व हो। शिव र पार्वतीको विवाह यसै दिन भएको धार्मिक विश्वास छ।
चैत २०८३
- चैत ७ · आइतफागु पूर्णिमाफागु पूर्णिमा नेपालमा मनाइने होली हो, जुन भक्त प्रह्लाद र होलिकाको कथासँग जोडिन्छ र वसन्त ऋतुको स्वागत गर्छ।
- चैत ८ · सोमहोलिका दहनहोलिका दहन भारतमा होलीको अघिल्लो रात बालिने आगो हो, जुन भक्त प्रह्लाद आगोबाट बचेको र होलिका जलेको कथासँग जोडिन्छ। यसलाई असत्यमाथि सत्यको विजयको प्रतीक मानिन्छ।
- चैत ९ · मङ्गलहोलीहोली भारतमा मनाइने रङको पर्व हो, जुन वसन्त ऋतुको आगमन र भक्त प्रह्लादको कथासँग जोडिन्छ। नेपालमा यसलाई फागु पूर्णिमा भनिन्छ।
- चैत २४ · बुधहिन्दू नववर्षहिन्दू नववर्ष चैत महिनामा नव संवत्सरको सुरुवात हो, जसबाट भारतको धेरै भागमा विक्रम संवत्को नयाँ वर्ष सुरु हुन्छ। नेपालमा भने विक्रम संवत्को नयाँ वर्ष बैशाखदेखि गनिन्छ।
बैशाख २०८४
- बैशाख १ · बुधनेपाली नयाँ वर्षनेपाली नयाँ वर्ष नेपालको आधिकारिक पात्रो विक्रम संवत्को नयाँ वर्षको पहिलो दिन हो। यस दिन सार्वजनिक बिदा हुन्छ।
- बैशाख २ · बिहिरामनवमीरामनवमी विष्णुको अवतार मानिने श्रीरामको जन्मोत्सव हो। यो चैते दशैंको नवमीका दिन पर्छ।
- बैशाख ७ · मङ्गलहनुमान जयन्तीहनुमान जयन्ती रामभक्त हनुमानको जन्मोत्सव हो, जसलाई बल र भक्तिको प्रतीकका रूपमा पुजिन्छ। भारतका फरक क्षेत्रमा यो वर्षको फरक समयमा मनाइन्छ।
- बैशाख २६ · आइतअक्षय तृतीयाअक्षय तृतीयालाई हिन्दू र जैन परम्परामा गरेको दान र शुभकार्यको फल अक्षय रहन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। यसलाई परशुराम जयन्तीका रूपमा पनि मनाइन्छ।
जेठ २०८४
- जेठ ६ · बिहिबुद्ध जयन्तीबुद्ध जयन्ती लुम्बिनीमा जन्मिएका सिद्धार्थ गौतम बुद्धको जन्मोत्सव हो। बौद्ध परम्परामा यही पूर्णिमालाई उनको बुद्धत्व प्राप्ति र महापरिनिर्वाणको दिनका रूपमा पनि सम्झिइन्छ।
साउन २०८४
- साउन २ · आइतगुरुपूर्णिमागुरुपूर्णिमा गुरु र शिक्षकलाई सम्मान गर्ने पर्व हो। महर्षि वेदव्यासको जन्मदिनका रूपमा यसलाई व्यास जयन्ती पनि भनिन्छ।
- साउन २१ · शुक्रनागपञ्चमीनागपञ्चमी नाग देवताको पूजा गरिने पर्व हो। हिन्दू परम्परामा नागलाई जल, वर्षा र घरको रक्षासँग जोडिन्छ।
- साउन ३२ · मङ्गलरक्षाबन्धनरक्षाबन्धन भारतमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको नाडीमा राखी बाँधेर मनाउने पर्व हो, जसमा दाजुभाइले रक्षा गर्ने वचन दिन्छन्। नेपालमा यही दिन जनैपूर्णिमा मनाइन्छ।
- साउन ३२ · मङ्गलजनैपूर्णिमाजनैपूर्णिमा साउने पूर्णिमाको पर्व हो, जुन दिन तागाधारीहरूले विधिपूर्वक नयाँ जनै फेर्छन् र सबैले हातमा रक्षाबन्धन बाँध्छन्।
भदौ २०८४
- भदौ ८ · बुधकृष्ण जन्माष्टमीकृष्ण जन्माष्टमी विष्णुको अवतार मानिने श्रीकृष्णको जन्मोत्सव हो। उनको जन्म मथुरामा मध्यरातमा भएको धार्मिक विश्वास छ।
- भदौ १७ · शुक्रहरितालिका तीजहरितालिका तीज महिलाहरूको प्रमुख पर्व हो, जुन पार्वतीले शिवलाई पतिका रूपमा पाउन गरेको तपस्याको सम्झनामा मनाइन्छ। विवाहितहरू पतिको दीर्घायु र अविवाहितहरू योग्य वरको कामना गर्दै व्रत बस्छन्।
- भदौ १८ · शनिगणेश चतुर्थीगणेश चतुर्थी विघ्नहर्ता र शुभकार्यको आरम्भका देवता मानिने गणेशको जन्मोत्सव हो। भारतमा, विशेषगरी महाराष्ट्रमा, यो ठूलो पर्वका रूपमा मनाइन्छ।
- भदौ १९ · आइतऋषिपञ्चमीऋषिपञ्चमी तीज पर्वको अन्तिम दिन हो, जुन दिन महिलाहरूले सप्तऋषिको पूजा गर्छन्। परम्परागत रूपमा यसलाई रजस्वलासम्बन्धी मान्यतासँग जोडिएको शुद्धिको व्रत मानिन्छ।
असोज २०८४
- असोज १३ · बिहिघटस्थापनाघटस्थापना बडा दशैंको पहिलो दिन हो, जुन दिन दुर्गा भवानीको आह्वान गर्न कलश स्थापना गरिन्छ। यसै दिनदेखि नवरात्रको देवी आराधना सुरु हुन्छ।
- असोज १९ · बुधफूलपातीफूलपाती बडा दशैंको सातौं दिन हो, जुन दिन देवीको प्रतीकका रूपमा पवित्र फूल, पात र बोटबिरुवा घर भित्र्याइन्छ। यसको अर्थ फूल र पात हो।
- असोज २० · बिहिमहाअष्टमीमहाअष्टमी बडा दशैंको आठौं दिन हो, जुन दुर्गा भवानीका उग्र रूपहरूको पूजामा समर्पित छ। यस रातलाई कालरात्रि पनि भनिन्छ।
- असोज २२ · शनिमहानवमीमहानवमी नवरात्रको नवौं र अन्तिम दिन हो, जुन दुर्गा भवानीको सिद्धिदात्री रूपलाई समर्पित छ। यसको भोलिपल्ट विजया दशमीको टीका लगाइन्छ।
- असोज २३ · आइतविजया दशमीविजया दशमी बडा दशैंको मुख्य दिन हो, जसलाई दुर्गा भवानीले महिषासुरमाथि र रामले रावणमाथि पाएको विजयको सम्झनामा मनाइन्छ। यस दिन ठूलाबडाबाट टीका र आशीर्वाद लिइन्छ।
- असोज २७ · बिहिकोजाग्रत पूर्णिमाकोजाग्रत पूर्णिमा दशैंको अन्तिम दिन हो, जुन रात लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। 'को जाग्रत' अर्थात् 'को जागा छ?' भनेर लक्ष्मी घरघर डुल्छिन् भन्ने विश्वासबाट यसको नाम रहेको हो।
कार्तिक २०८४
- कार्तिक १ · सोमकरवा चौथकरवा चौथ भारतका विशेषगरी उत्तरी र पश्चिमी भागमा विवाहित महिलाले पतिको दीर्घायु र कुशलताको कामना गर्दै बस्ने व्रत हो। पूजामा प्रयोग हुने माटोको करुवाबाट यसको नाम रहेको हो।
- कार्तिक १० · बुधधनतेरसधनतेरस भारतमा पाँच दिने दिवालीको पहिलो दिन हो, जुन आयुर्वेदका देवता मानिने धन्वन्तरि र लक्ष्मी तथा कुबेरको पूजामा समर्पित छ। नेपालमा यो दिन काग तिहारसँगै पर्छ र धनत्रयोदशी भनिन्छ।
- कार्तिक १० · बुधकाग तिहारकाग तिहार पाँच दिने तिहारको पहिलो दिन हो, जुन दिन कागको पूजा गरिन्छ। कागलाई यमराजको दूत मानिने धार्मिक विश्वास छ।
- कार्तिक ११ · बिहिनरक चतुर्दशीनरक चतुर्दशी भारतमा दिवालीको अघिल्लो दिन मनाइन्छ, जसलाई श्रीकृष्णले नरकासुर दैत्यलाई मारेको कथासँग जोडिन्छ। यसलाई छोटी दिवाली पनि भनिन्छ।
- कार्तिक ११ · बिहिकुकुर तिहारकुकुर तिहार तिहारको दोस्रो दिन हो, जुन दिन कुकुरको पूजा गरिन्छ। कुकुरलाई यमराजको दूत र भैरवको वाहन मानिन्छ।
- कार्तिक १२ · शुक्रदिवालीदिवाली वा दीपावली भारतमा मनाइने बत्तीको पर्व हो, जसलाई रामको अयोध्या फिर्ती र लक्ष्मी पूजासँग जोडिन्छ। नेपालमा यही दिन तिहारको लक्ष्मी पूजा गरिन्छ।
- कार्तिक १२ · शुक्रलक्ष्मी पूजालक्ष्मी पूजा तिहारको तेस्रो र मुख्य दिन हो, जुन दिन धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ। बिहान गाईको पूजा गरिने भएकाले यसलाई गाई तिहार पनि भनिन्छ।
- कार्तिक १३ · शनिगोवर्धन पूजागोवर्धन पूजा भारतमा दिवालीको भोलिपल्ट मनाइन्छ, जसमा श्रीकृष्णले इन्द्रको वर्षाबाट ब्रजवासीलाई जोगाउन गोवर्धन पर्वत उचालेको कथा सम्झिइन्छ।
- कार्तिक १३ · शनिम्ह पूजाम्ह पूजा नेवार समुदायले आफ्नै शरीर र आत्माको पूजा गर्ने विधि हो। यो तिहारको चौथो दिन, नेपाल सम्बत्को नयाँ वर्षका दिन गरिन्छ।
- कार्तिक १४ · आइतभाई दूजभाई दूज भारतमा दिवालीको दुई दिनपछि मनाइने दाजुभाइ र दिदीबहिनीको पर्व हो। यमराज बहिनी यमुनाकहाँ गएको कथासँग जोडिएकाले यसलाई यम द्वितीया पनि भनिन्छ।
- कार्तिक १४ · आइतभाइटीकाभाइटीका तिहारको पाँचौं र अन्तिम दिन हो, जुन दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको पूजा गरी दीर्घायुको कामना गर्छन्। यसलाई यमराज र उनकी बहिनी यमुनाको कथासँग जोडिन्छ।
- कार्तिक १८ · बिहिछठछठ सूर्य देव र छठी मैयाको आराधना गरिने पर्व हो, जुन नेपालको मधेश र भारतको बिहार, झारखण्ड तथा पूर्वी उत्तर प्रदेशमा मुख्य रूपमा मनाइन्छ। काठमाडौं उपत्यकामा पनि यसको चलन बढ्दै गएको छ।
भर्खरै मनाइएका चाडपर्व
- भदौ १९ · शुक्रकृष्ण जन्माष्टमीकृष्ण जन्माष्टमी विष्णुको अवतार मानिने श्रीकृष्णको जन्मोत्सव हो। उनको जन्म मथुरामा मध्यरातमा भएको धार्मिक विश्वास छ।
- भदौ १२ · शुक्ररक्षाबन्धनरक्षाबन्धन भारतमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको नाडीमा राखी बाँधेर मनाउने पर्व हो, जसमा दाजुभाइले रक्षा गर्ने वचन दिन्छन्। नेपालमा यही दिन जनैपूर्णिमा मनाइन्छ।
- भदौ १२ · शुक्रजनैपूर्णिमाजनैपूर्णिमा साउने पूर्णिमाको पर्व हो, जुन दिन तागाधारीहरूले विधिपूर्वक नयाँ जनै फेर्छन् र सबैले हातमा रक्षाबन्धन बाँध्छन्।
- भदौ १ · सोमनागपञ्चमीनागपञ्चमी नाग देवताको पूजा गरिने पर्व हो। हिन्दू परम्परामा नागलाई जल, वर्षा र घरको रक्षासँग जोडिन्छ।
- साउन १३ · बुधगुरुपूर्णिमागुरुपूर्णिमा गुरु र शिक्षकलाई सम्मान गर्ने पर्व हो। महर्षि वेदव्यासको जन्मदिनका रूपमा यसलाई व्यास जयन्ती पनि भनिन्छ।