मकर राशि

मकर चढ्छ। शनिको स्वामित्वको यो चर पृथ्वी राशि कुनै कामको लामो, नीरस बीचका लागि बनेको हो — र त्यहाँ पुग्छ पनि। मकरका मानिस सानै उमेरमा जिम्मेवारी उठाउँछन्, प्रायः न्यायोचित हुनेभन्दा पनि अघि, र त्यसलाई धेरै गुनासोबिना बोक्छन्। तिनलाई सुरुमा कम आँकिन्छ, पछि विरलै। मूल्य हो रोकिन नसक्ने कठिनाइ र सजिलोप्रतिको शङ्का। मकरले सिक्नुपर्ने यही हो — विश्राम असफलता होइन।

मकर राशि, जसलाई अङ्ग्रेजीमा Capricorn भनिन्छ, निरयण राशिचक्रमा मकर को राशि हो र यसका स्वामी शनि हुन्। यो पृथ्वी तत्त्वको चर राशि हो — वैदिक ज्योतिषमा यही जोडीले बताउँछ कि कुनै राशिले काम सुरु गर्छ, थामिराख्छ, कि त्यसअनुसार ढल्छ।

निरयण राशिचक्रमा सूर्य लगभग जनवरी 14 देखि फेब्रुअरी 12 सम्म मकरमा रहन्छ। पाश्चात्य ज्योतिषले सायन राशिचक्र मान्छ, जसमा Capricorn को अवधि डिसेम्बर 22 – जनवरी 19 हो। दुवैबीच करिब 24 अंशको फरक छ — यही अयनांश हो — र यसैकारण तपाईंको वैदिक राशि प्रायः पाश्चात्य राशिभन्दा एक अघिको पर्छ।

मकरमा उत्तराषाढा (पाद 2–4), श्रवण, धनिष्ठा (पाद 1–2) पर्छन्। प्रत्येक राशि 30 अंशको हुन्छ र त्यसमा सवा दुई नक्षत्र अटाउँछन्, त्यसैले नक्षत्रले ग्रहको स्थिति राशिभन्दा धेरै सूक्ष्म रूपमा बताउँछ — र तपाईंको विंशोत्तरी दशाको क्रम पनि नक्षत्रबाटै तय हुन्छ।

भारतीय र नेपाली परम्परामा तपाईंको राशि चन्द्र राशि हो, अर्थात् जन्मको बेला चन्द्रमा जुन राशिमा थियो — सूर्य होइन। मनको कारक चन्द्रमा हो, र दैनिक राशिफलले वास्तवमा तपाईंको राशिबाट गनिएको चन्द्रमाको दैनिक गोचरलाई नै पढ्छ।

परम्परागत मिलानमा मकर लाई वृष, कन्या सँग सहज धरातल भेटिन्छ, जहाँ तत्त्व र स्वामी ग्रह मिल्छन्। कर्कट ले बढी परिश्रम माग्छ — असंगति होइन, बरु गति र प्राथमिकताको फरक, जसलाई मानिलिनुभन्दा भनिदिनुपर्छ। अष्टकूट गुण मिलानले राशि मात्र होइन, आठ कारक हेर्छ, त्यसैले राशि-देखि-राशि अनुकूलतालाई अन्तिम निर्णय होइन, पहिलो सङ्केत मान्नुहोस्।